Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma: Nesiller Boyu Güçlü Kalmanın Yolu
Bir şirketin yönetiminde en önemli kararlar bir ailenin bireyleri tarafından veriliyor ve şirketin önemli orandaki hisseleri aynı ailenin bireylerinde bulunuyorsa, bu şirket bir aile şirketi olarak ifade edilir. Kuruluştan ilerleyişe kadar güçlü bir yapı sağlayabilen bu tür işletmelerde ilerleyen dönemlerde ise daha iyi bir yönetim ve daha şeffaf sonuçlar için aile şirketlerinde kurumsallaşma çok daha uzun ömürlü bir güçlülük sağlayabilmektedir.
Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma Nedir?
Aile şirketlerinde kurumsallaşma, şirketin yönetiminin ve karar mekanizmasının ailenin tek bir üyesi veya farklı üyelerinin birlikte kararı olması dışına çıkarılarak, belirli bir yapı oluşturulması ile yazılı kaideler haline getirilmesidir.
Aile şirketlerinde örnek olarak iki kardeş tarafından kurulmuş ve daha sonrasında çocukları ile büyüme sağlamış bir şirket içerisinde genellikle kişilere bağlılık yer alır. Şirketler ne kadar büyümüş ve süreklilik sağlamış olsa da şirketin patronu hala bir aile bireyidir veya ailenin büyüklerinden birisidir. Şirket büyüme yolculuğunda veya yatırımlarında mutlak bir şekilde kişisel bağlılık ile yönetilir ve icraatlar dahi bu bağlılık ile yerine getirilir. Kurumsallaşma bu bağlığını ortadan kaldıran sistematik anlamına gelir.
Aile Şirketleri Neden Kurumsallaşmalıdır?
Aile tarafından kurularak aile şirketi mantığını sürdüren şirketlerde kurumsallaşma, kişi veya aile üyelerine bağımlılığı daha düşük bir hale getirerek; şirketin aile üyeleri olmadan da sürdürülebilir ve yaşayacak bir hale gelmesini sağlayacağı için uygulanmalıdır. Ayrıca aile şirketlerinde kurumsallaşma aşağıda sayılabilecek nedenler ile uygulanmalıdır.
- Kurumsallaşma ile birlikte sadece bir ailenin üyeleri arasında değil bu ailenin kuşaklar boyunca gelen farklı nesilleri arasında ve onlara katılabilecek farklı kişiler arasında şirketin başarısının devam etmesini sağlar.
- Tek kişiye bağımlı şirketin nesiller boyunca aktarılacak şekilde devamlılığını mümkün hale getirir.
- İş ve aile kavramlarının birbirinden ayrılmasını net bir şekilde sağlar.
- Liyakat ile birlikte hem aile üyeleri hem de diğer personel ve görevliler belirli yetki ve sorumluluklara sahip olarak eşitliğe ve profesyonelliğe ulaşır.
- Gerek yönetim gerek icraatlar profesyonel bir şekilde sağlanırken, aile üyeleri içerisinde dahi alt ve üst ayrımı yapılabilir.
- Şirket hesabının aile üyelerine tamamen ait olmasını ortadan kaldırarak, şirketin kendi sermaye ve kasasını bağımsız ve güçlü bir hale getirir.
- Aile kontrolünden ziyade şirket yönetimi kontrolünde bulunan hesaplar, sermaye ve finans rahatlıkla denetimden geçirilerek şeffaf bir şekilde yönetilebilir.
- Aile şirketlerinde kurumsallaşma özellikle “Aile Anayasası” kavramı ile belirli kuralların oluşturulmasını ve yönetimin bu kurallara uygun bir şekilde aile üyeleri için de geçerli şekilde yürütülmesini sağlayarak daha çözüm odaklı bir yaklaşım oluşturur.
Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma Nasıl Sağlanır?
İşletmelerde yönetim kademesinden operasyon kademesine kadar tüm görevler ve yetenekler kurumsallaşma sayesinde bağımsız bir hale getirilir ve geliştirilerek şirketlerde kurumsallaşma oluşturulur. Aile şirketlerindeki önemli kararların ve yönetimin sağlanmasında aile üyelerinin yokluğunda yaşanan sıkıntılar ortadan kaldırılarak aksama göstermeyen bir sistem oluşturulur.
Küçük veya büyük çaptaki aile şirketlerinde genellikle aile üyeleri veya ailenin yöneticisi şirketteki işleyişin temel mesnedi haline gelebilir. Veya aile üyelerinin her birinin şirkette çok önemli sorumlulukları bulunduğu için yokluğu veya kısa süreli eksikliği aksamalar doğurabilir. Ancak aile şirketlerinde kurumsallaşma süreci, aile üyelerinin ve şirketteki diğer personel veya yöneticilerin bir görev tanımına sahip olması ile gerçekleştirilir.
Kurumsallaşmış şirketlerde herkesin görevi kesin bir hale getirilirken, çalışanlar da bu görevlendirmelere göre konumlandırılır ve stratejik olarak bir planlama yapılır. Gelecek vadeyi de görerek nesiller boyunca varlığını sürdürmek isteyen bir şirket, en doğru kararlar ile birlikte kurumsallaşmaya geçiş gerçekleştirirken, şirket içerisinde görev tanımları, kurallar, talimatlar, iş akışları, yetki ve sorumluluklar belirlenir.
Objektif bir şekilde belirlenmiş tüm iş akışı ve sistemi ile beraber doğru kişiler yetki ve sorumluluğa sahip olduğunda aile şirketi içerisindeki duygusallık dezavantajı ortadan kalkarak, sorumluluklara bağlı objektif kararlar ile ilerleyiş elde edilir. Kurumsallaşma uygulanırken bir şirkette muhasebe takibi, finansal işlemler ve vizyon, misyon, iş planı, liyakatli belirlemeler gibi her ayrıntı ana konular arasında ele alınır.
Aile Ve Şirket Yönetimi Birbirinden Nasıl Ayrılmalıdır?
Bir şirkette yönetimin ve icraatın kişi veya anlık kararlara değil kural ve kaidelere uygun bir şekilde yapılması için kurumsallaşma gerçekleştirilirken, öncelikle aile yönetimi ile şirket yönetimi bariz bir şekilde birbirinden ayrılmalıdır. Bu ayrım da belirli yönetim organlarının oluşturulması ile bir aile anayasası geliştirilmesi ve profesyonelleşme ile sağlanabilir.
Aile şirketlerinde şirketin yönetimi aile yönetimi tarafından gerçekleştirildiğinde genellikle kararlar duygusal bir şekilde alınabilir ve liyakat olmasa dahi yönetim genellikle kan bağına göre gerçekleştirilir. Şirket yönetimlerinde maliyet analizleri, verim, işgücü, performansın ödüllendirilmesi ve liyakat gibi kavramlar önem arz eder. Aile içerisinde ise bu kavramlar duygusal olarak bazen arka planda kalabilir. Eğer aile yönetimi ile şirket yönetimi ayrılırsa, duygusallık ortadan kalkarak liyakat ve sürdürülebilirlik gelir.
Aile şirketlerinde kurumsallaşma için en önemli ve ilk adımlardan birisi aile ve şirket yönetiminin ayrılmasıdır. Öncelikle ilk adımda 3 bölüm oluşturulur.
Ailenin üyeleri, sonradan aileye katılanlar veya varisler ile oluşur.
Hak sahipliğini ifade ederken, şirkette aile dışındaki hissedarlar ve ortaklar da bu modül içerisinde bulunur.
İcraatlardan mütevellit oluşan bölümdür ve gerek çalışan işçi, memur ve gerek yöneticiler aile üyesi olsalar da olmasalar da bu bölüm içerisinde yer alır.
Oluşturulan bölümler bağlamında da şirket içerisinde aile bireylerinin hak ve görevlerini, aile üyelerinin şirkette bulunup bulunamayacağını ve aile kararlarının şirketten ayrılmasını sağlayan aile anayasası geliştirilir. Anayasaya bağlı da şirkette bir kurumsallaşma ve yönetim kuruluna yeni bir yapılanma oluşturularak, gerekli yeterlilikleri sağlayan aile üyeleri bu kurula dahil edilir ve yönetim kurulu objektif bir yaklaşım sergilemeye başlar.
Finans yönetimi açısından da özellikle ailenin finans işleri ile şirketin finans işleri ayrılır ve ailenin ayrı bir bütçesi ve şirketin ayrı bir bütçesi yer alır. Elbette şirket aileye ait olduğu için şirketin kazancı ailenin kazancı anlamına gelebilse de kurumsallaşmış bir şirkette aile şirketten hak ettiği geliri elde eder ve bu gelir ayrıldığında aile bütçesi oluşturulur yani finansal anlamda da aile ve şirket yönetimi ayrılmış hale gelir.
Aile Anayasası Nedir Ve Neden Önemlidir?
Aile anayasası, direkt olarak aile şirketlerinde kurumsallaşma olarak görülürken; sadece kurumsallaşmanın belirli bir adımıdır. Yani daha önce ifade edilen aile yönetimi ile şirket yönetiminin ayrılmasında kimlerin bu yönetimde bulunabileceği, hangi haklara sahip olabileceği, liyakat yönetimi belirlenmesi, finans yönetiminin oluşturulması gibi birçok noktada aile anayasası kuralları yazılı ve kalıcı bir hale getiren sistemdir.
Aile anayasası, aile ve şirket yönetimi ayrımının yapıldığı bir kurumsallaşmış şirkette aşağıda sayılabilecek önemli faydaları sağlar.
- Şirket içerisinde aile üyelerinin birbirleri ile çatışmalarını ve duygusal kararları engeller.
- Aile üyesi veya aile üyesi olmayan kişilerin şirkette nasıl görev alabileceğini, nasıl yönetici ve personel olabileceğini belirler.
- Kurumsallaşma için ilk adımlardan biri olarak ailenin şirket ile bağını belirli bir mesafeye oturtur.
- Şirket yönetim ve icraatlarını kurumsal bir şekilde yürütmek için uzun ömürlü bir şirket yaşamı sağlar.
- Şirketin ilerleyen nesillerde de belirli bir kural sistemi ile yönetilmesine ve kalıcı hale gelmesine yardımcı olur.
Görev, Yetki Ve Sorumluluklar Nasıl Belirlenmelidir?
Kurumsallaşmanın aile anayasası kapsamında yürütülmesi ile birlikte şirketin nasıl yönetileceği, yönetim kurulunun nasıl kurulacağı, kararların nasıl alınacağı ve liderliğin nasıl el değiştireceği belirlenir. Her aile üyesinin hangi göreve sahip olabileceği, hangi yetkileri elde edebileceği ve ne sorumluluklara sahip olduğu yaş, cinsiyet, hisse miktarı, aileye katılma şekli, eğitim veya farklı kriterlere göre belirlenebilir.
Tüm görev, yetki ve sorumluluk tayinleri objektif, sürdürülebilir ve liyakat ile yapılmalıdır. Aile ile şirket yönetimi bir anayasa ile ayrılırken, her aile üyesinin personel veya yönetici olarak belirli kurallara göre şirket içerisinde yer alması, sorumluluklarını tamamlayıp liyakat kazanarak belirli yetkilere ve yükseliş gibi ayrıntılara ulaşabilmesi sağlanmalıdır. Hatta aile üyelerinin belirli görevleri yerine getirdikten sonra yükselme elde edebileceği, yine yönetim tarafından ve profesyonel mekanizmalar tarafından takibi, ölçümü ve denetimi dahi sağlamalıdır.
Aile Şirketlerinde Profesyonel Yönetime Geçiş Nasıl Yapılır?
Aile şirketlerinde kurumsallaşma yani profesyonel yönetime geçiş için önce şirketin durumu analiz edilip, ailenin anayasası belirlenerek kurallar hazırlanır ve yönetim planı oluşturularak profesyonel yönetim sistemi uygulanmaya başlanır.
Şirketin genel durumunda kimlerin hangi haklara ve pozisyona sahip olduğu ve aileye bağımlılık gibi ayrıntılar belirlendikten sonra ailenin yeri ve aile anayasası ile yönetim ve aile birbirinden anayasa ile ayrılır. Bu sayede profesyonel yönetim için herkesin sorumlulukları, işleyişin nasıl olacağı, şirketin disiplin ve performans yapısı oluşturulur. Gerek aile içinden gerek aile dışından katılacak profesyoneller ile doğru pozisyonlarda görev alan kişiler sayesinde aile ile uyum sağlanacak şekilde yönetim fonksiyonel bir hale gelerek, hem disiplin hem de kademeli geçiş ile süreç tamamlanır.
Nesil Geçişi Ve Yönetim Devri Nasıl Planlanmalıdır?
Aile şirketlerinde yönetim ailede bulunmaya devam etse de profesyonel bir yönetime geçiş yapılsa da hem yönetimin farklı bir nesle geçmesi hem de profesyonelliğe devirde aile yönetiminin iradesi ve kararlılığı önemlidir. Bu noktada yetki devri yapılırken istekli olunması ve disiplin sağlanması ve devrin kademeli bir şekilde sağlanması en önemli ayrıntılardır.
Planlama yapılırken özellikle profesyonel noktalardan destek alınması süreçte hatasız ilerlemeyi sağlayabilir. Hukuki, finansal ve yönetimsel profesyonel destekler özellikle nesil geçişlerinde çok büyük bir artış sağlarken, nesiller boyunca sürdürülebilir ve sorunsuz bir işleyişe yardımcı olur. Profesyonel yönetime geçişte de aile şirketlerinde şeffaf ve kanunlara uygun bir şekilde uyum gerçekleştirilir.
Aile Şirketlerinde Kurumsallaşmanın Önündeki Engeller Nelerdir?
Aile şirketi demek bir anda ailenin yaşamını sürdürmesi ve bir yanda şirketin varlığını koruması kavramlarının bir araya girmesi demektir. Böyle bir durum hasıl olduğunda da aile şirketlerinde kurumsallaşma özellikle aşağıda sayılabilecek engeller ile karşılaşabilmektedir.
- Aile yönetiminin şirketten bağımsız olmaması
- İşleyişte duygusallığın bulunması
- Net görev ve sorumlulukların bulunmaması
- Şirket bütçesinin sadece aileye ait bir bütçeymiş gibi kullanılması
- Şirket yönetiminde ailenin sonsuz söz sahibi olması nedeni ile değişime karşı güven ve inanç bulunmaması
- Nesil geçişlerinde yaklaşımların ve şirkete ait değerlerin çok farklı olabilmesi
- Aile anayasası gibi bir kavram bulunmadığı için şirket kurallarının da dağınık veya belirsiz olması
Kurumsallaşma Sürecinde Performans Ve Karar Mekanizmaları Nasıl Oluşturulur?
Aile şirketlerinde kurumsallaşma ile birlikte artık karar mekanizması ve performans değerlendirme mekanizmasının değişmesi gerekir. Bu değişimde de gerekli sistemlerin oluşturulmasında her iki nokta için ayrı adımlar atılır.
Karar mekanizması oluşturulurken aile şirketlerindeki aile üyeleri arasında alınabilen kararlar yerine artık aile yönetimi şirket yönetiminden ayrılır. Çünkü bu sayede şirkette bir yönetim kurulu oluştururken, hissedarların da katıldığı bu kurum belirli imza yetkileri ve sorumluluklar ile karar alır. Kurul sadece şirket bünyesinde yazılı kurallara bağlı ve yasalara uygun şekilde oy çokluğu ve uzman desteği ile karar alırken, özellikle aile anayasası aile üyelerinin de bu sisteme nasıl dahil olacağını belirler.
Performans mekanizması kurulurken de bir aile şirketinde her aile üyesinin ne tarz bir konumda bulunacağı belirlenebilir. Yani sadece şirket kurucusunun oğlu ya da torunu olmak yönetici olmayı gerektirmeyip, en alt pozisyondan başlayabilmeyi ve herhangi bir pozisyonda performans ortaya koyarak ilerlemeyi gerektirebilir. Sistemde aile üyeleri aile dışındaki fertler ile eşit hale getirilirken, liyakat sayesinde ücretlendirme, terfi veya personel alımı gibi her noktada performans değerlendirilir. Hatta aile üyeleri de bu performans sisteminde maaş, prim, ödül, sigorta gibi her noktada eşit görülür.
Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma Sürdürülebilirliği Nasıl Sağlar?
Kurumsallaşma aile üyelerine bağlılığı ortadan kaldırarak, yönetimi profesyonel hale getirip yetkileri belirlediği için nesiller boyunca sürdürülebilirlik sağlar. Çünkü şirket bünyesinde artık stratejik bir yönetim sistemi, şeffaflık ve finans takibi daha profesyonel bir şekilde sağlandığı için şirket ailenin sahip olduğu bir olgu olmak dışında kurumsal yapısı ile daha uzun ömürlü bir hale gelir.
Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma Danışmanlığı Neden Önemlidir?
Genellikle kurumsallaşma bir aile şirketi bünyesinde sadece şirket üyelerinin ve aile üyelerinin kendiliğinden belirleyebileceği ayrıntılar ile tamamlanabilecek bir süreç değildir. Bu süreçte hukuki, finansal, organizasyon odaklı ya da işlevsel anlamda profesyonel destek ile hatalardan uzak, çatışmasız, yasalara uygun, uzun ömürlü ve doğru bir süreç yürütülebilir.
Aile şirketlerinde kurumsallaşma danışmanlığı, bağımsız ve uzun ömürlü bir sistem oluşturulması için işleyişin nasıl yürütülmesi gerektiğini bilen bir uzmandan destek almayı sağlar. Danışmanlık BeNova Consulting olarak bünyemizde verdiğimiz bir hizmet olmak ile birlikte bu danışmanlık kalıcı bir aile şirketlerinde kurumsallaşma sürecinin önünü açabilir. Değişim sürecinin en iyi şekilde yönetilmesi ile uzun vadede belirli kriterler ile ölçülebilir bir hale getirebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aile şirketlerinde kurumsallaşma nereden başlamalıdır?
Kurumsallaşmanın ilk adımı, aile yönetimi ile iş yönetiminin birbirinden ayrılabileceği şekilde öncelikle bu bölümlerin belirlenmesi ve genellikle de aile anayasasının hazırlanması ile başlar.
Aile şirketi kurumsallaşması ne kadar sürer?
Kurumsallaşma yolculuğuna başlayan bir şirketin ne kadar büyük bir yapıya sahip olduğu, ailenin ne kadar disiplini sağlayabildiği ve kaç çalışan bulunarak ne kadarlık bir şirket potansiyeli bulunduğuna göre süreç 1 ile 5 yıl arasında devam edebilir.
Aile anayasası hazırlamak zorunlu mudur?
Aile şirketlerinde kurumsallaşma yolculuğunda aile anayasası yasal bir zorunluluk olmayıp, aile üyelerinin gönüllü bir şekilde talep edebileceği ve genellikle de önerilen bir sistemdir.
Kurumsallaşmak aile üyelerinin yönetimden çekilmesi anlamına mı gelir?
Yönetimden çekilmekten çok aile üyelerinin belirlenen kurallara, liyakat usullerine, yetki dağılımları ve profesyonelliğe göre yönetimde bulunabilmesini sağlar.
Aile şirketlerinde profesyonel yönetici çalıştırmak neden önemlidir?
Yönetim ve icraatlarda aile üyelerinin tekelindeki yapısını uzaklaştırmak, daha objektif bir yaklaşım ile birlikte duygusallık ya da çatışmayı engelleyerek sürdürülebilir işleyiş sağlayabilmek için profesyonel yönetici büyük fayda sağlar.
Aile şirketlerinde nesil geçişi nasıl planlanmalıdır?
Nesil geçişinde planlama yapılırken önceden varis belirlemesi yapılması ve aile anayasası hazırlanarak buna göre yeni neslin liyakat ile hazırlanması ve profesyonel yönetim kurulunun uyumu ile birlikte nesil geçişinin tamamlanması gerekir.
Aile şirketinde kurumsallaşma nasıl yapılır?
Aile şirketlerinde kurumsallaşma süreci aile, ortaklık ve yönetim modüllerinin ayrılması sonrasında kişilere bağımlılığın azaltılması ve yazılı kurallar oluşturularak şeffaf bir yönetim planının oluşturulması ile gerçekleştirilir.
